مقدمه:با پیدایش فناوری های نوین ارتباطی و کاربرد آن در قالب یادگیری و آموزش الکترونیکی،انتظار می رفت این شیوه بتواند معضلات و چالش های پیش روی آموزش های سنتی و غالبا رفتارگرایانه را از میان بردارد.هرچند آموزش الکترونیکی مزایای زیادی از جمله نامحدود بودن یادگیری به مکان و  زمان ،دسترس پذیری ،سهولت استفاده،صرفه جویی در هزینه ها،روزآمد بودن محتوا،و نظایر آن را به ارمغان آورد.(بابایی،1389)اما از سوی دیگر حذف محیط سنتی کلاس درس و تعامل چهره به چهره ی معلمان با فراگیران پیامدهایی نامطلوب داشت.(رحیمی دوست،1386: 335-337)در دهه ی اخیر در بسیاری از نقاط جهان شاهد بکار گیری کلاس معکوس به عنوان یک راهبرد آموزشی از نوع یادگیری ترکیبی هستیم.

کلاس معکوس چیست؟

تدریس معکوس یا وارونه روش نوینی است که از سال 2004میلادی به بعد مورد توجه دست اندرکاران تعلیم و تربیت و بویژه معلمان قرار گرفته است.از این روش با عنوان های دیگری نظیر ((کلاس رو به عقب))،((کلاس جابجا))،((آموزش مکوس)) و ((تدریس معکوس)) نیز نام برده می شود.کلاس معکوس را می توان شیوه ای آموزشی قلمداد کرد که شامل دو بخش است:آموزش مستقیم انفرادی و استفاده از محتوای آماده شده ویا معرفی شده توسط معلم،مثل ویدیو ،کتاب،و فعالیت های یادگیری گروهی و تعاملی در داخل کلاس(حقانی، رضایی،بیگ زاده و اقبال،1395).یانگ(2016)کلاس معکوس را نوعی روش آموزشی جدید می داند که در آن دانش آموزان قبل از حضور در کلاس ،سخنرانی های ویدیویی درباره ی موضوعات درسی آن روز را مشاهده می کنند.سپس در کلاس حضور می یابند و معلم به پرسش های آنها پاسخ می دهد.این روش سبس می شود محوریت معلم نیز کاهش یابد.از نظر جاناتان برگمن و ارون سمز نیز ایده ی کلاس معکوس واقعا ایده ی ساده ای است.آموزش از طریق فیلم یا هر رسانه ی آموزشی دیگری انجام می شود که دانش آموز باید قبل از حضور در کلاس و بصورت انفرادی از آن فیلم یا رسانه استفاده کرده باشد.این تغییر زمان آموزش به معلم امکان می دهد زمان کلاس را به کاری اختصاص دهد که برای گروه های بزرگ مناسب است ویا به توجه فردی معلم نیاز دارد.(برگمنو سمز،1396).

مزایای کلاس معکوس:

در یادگیری به شیوه ی معکوس ،دانش آموز با استفاده از ویدیو یا یک چند رسانه ای می تواند تدریس معلم را بارها و بارها تماشا کند،آن را عقب و جلو ببرد ،مکث کند،روی بخش خاصی بیشتر تمرکز کند و مطالبی را تکرار و ذخیره کند.در این صورت هر دانش آموز بر اساس ویژگی های شخصی و با توجه به ویژگی های فردی خود،به درک مطلب  و یادگیری می پردازد.بنابراین کلاس معکوس به دانش آموزان اجازه می دهد بر برخی از عناصر از جمله زمان ،مکان ،مسیر یادگیری، و همینطور سرعت یادگیری کنترل داشته باشند چراکه می توانند از طریق اینترنت ،هرجا که بخواهند،محتوای آموزشی را دریافت و مسیر یادگیری را با سرعت موردنظرشان طی کنند.(استیکر و هورون،2012).کلاس معکوس مزایای دیگری نیز دارد.برای نمونه تعاملی بودن ،توجه به نیازهای دانشجو و فراهم آوردن بازخورد را از جمله مهم ترین مزایای کلاس معکوس می دانند.(حقانی و همکاران،1395: 104-119).

معایب کلاس معکوس

1-مانع فناورانه:از قبیل نبود دسترسی همه ی فراگیران به فناوری های لازم ،ناآشنایی معلمان با تولید و کاربرد فناوری های مرتبط با کلاس معکوس.

2-کمبود زمان:تولید فایلهای ویدیویی و چندرسانه ای زمان بر است.

3-معکوس کردن تفکر خود:مهم ترین مانع پیش روی معلمان  در تغییر روش آموزش متداول به روش وارونه ،معکوس کردن تفکر خود است.زیرا در شیوه ی سنتی معلم،دانش آموزان و حتی والدین آنها به سبک شیوه ی سنتی خو گرفه اند.(برگمن و سمز ،1396).

نتیجه گیری:گرچه روش های سنتی و متداول آموزش و تدریس در خیلی از مواقع از نظر اجرا ساده تر از روش های نوین است،لیکن هنگامی که اثر بخشی آموزشی و کیفیت یادگیری مورد توجه باشد،لازم است از روش ها و فناوری های جدید استفاده شود.با توجه به اینکه فناوری های جدید دانش آموزان را احاطه کرده است  و دسترسی آنها به فناوری به مراتب بیش از گذشته است  بهره بردای ازفناوری های جدید به شیوه ای مناسب وبصورت آگاهانه می تواند برخی از مشکلات آموزش سنتی را کاهش دهد.  

منابع:

1-بابایی،محمود(1389).مقدمه ای بر یادگیری الکترونیکی.پژوهشگاه علوم  و فناوری اطلاعات ایران.چاپار.تهران.

2-برگمن ،جاناتان و سمز ،آرون(1396).یادگیری معکوس در دوره ی ابتدایی.ترجمه ی سید حسین رضوی.تیک .یزد.

3-رحیمی دوست،غلامحسین( 1386).تجربه ی پیش روی پروژه های الکترونیکی چگونه بوده است؟(مجله ی کتاب رسانی،10).

4-حقانی،فریبا؛رضایی،حبیب الله؛(1395)کلاس وارونه:یک روش آموزش تربیتی.مجله ی ایرانی آموزش در علوم پزشکی.